در قلب تپنده صنایع بزرگ مثل پتروشیمیهای عسلویه یا نیروگاههای ساحلی، سینی کابلها چیزی فراتر از یک نگهدارنده ساده هستند؛ آنها ستون فقرات توزیع انرژی و دیتای کل مجموعه محسوب میشوند.
اما یک دشمن نامرئی به نام خوردگی شیمیایی همواره در کمین است. وقتی بخارات اسیدی با رطوبت بالای ۹۰ درصد ترکیب میشوند، یک واکنش الکتروشیمیایی بیوقفه آغاز میشود که میتواند در کمتر از دو سال، ضخامت ورقهای فولادی را به نصف کاهش دهد.
نادیده گرفتن یک لکه قرمز کوچک روی لبه سینی کابل، شاید در نگاه اول بیاهمیت باشد، اما همین نقطه شروع، میتواند به سقوط چند ده متر سینی و قطع برق حیاتی خط تولید منجر شود.
در این مقاله از تابان پارس، ما از نگاه یک متخصص با سابقه، چکلیستی را تدوین کردهایم که از خسارات میلیاردی در زیرساختهای برقی شما جلوگیری میکند.
چگونه تفاوت شوره سفید و زنگ قرمز را در بازرسیهای دورهای تشخیص دهیم؟
اولین گام در نگهداری پیشگیرانه (PM)، توانایی تشخیص نوع آسیب است. بسیاری از تکنسینهای تازهکار با مشاهده لایهای سفید و پودری روی سینی کابلهای گالوانیزه دچار واهمه میشوند، در حالی که این پدیده لزوماً به معنای پایان عمر سینی نیست.
۱. شوره سفید ؛ فداکاری لایه روی
شوره سفید زمانی رخ میدهد که سینی کابل در معرض رطوبت زیاد و گردش هوای کم قرار گیرد. این لایه سفید رنگ در واقع اکسید روی است. خبر خوب این است که در این مرحله، فولاد اصلی هنوز سالم است. لایه روی در حال اکسید شدن است تا مانع از رسیدن عامل خورنده به مغز آهن شود.
اقدام لازم: اگر عمق این شوره کم است، کافی است سطح را با برس نرم تمیز کرده و جریان هوا را در محیط بهبود ببخشید. اما اگر شوره به حالت مومی درآمده باشد، یعنی ضخامت پوشش گالوانیزه به شدت کم شده است.
۲. زنگ قرمز ؛ مرحله بحرانی و خطر ریزش
وقتی زنگ قرمز را مشاهده کردید، یعنی لایه محافظ روی به طور کامل خورده شده و اسید به گوشت فولاد رسیده است. اکسید آهن (زنگ قرمز) برخلاف اکسید روی، خاصیت نفوذپذیری دارد؛ یعنی مثل یک اسفنج، رطوبت و اسید را به لایههای عمیقتر میفرستد.
نکته فنی: طبق تجربه ما در محیطهای صنعتی، اگر بیش از ۵ تا ۱۰ درصد سطح یک سینی کابل دچار زنگ قرمز شده باشد، بازیابی آن با رنگهای ترمیمی عملاً بی فایده است و پایداری مکانیکی سینی برای تحمل وزن کابلها زیر سوال رفته است. در این شرایط، تعویض قطعه تنها راه ایمن است.
چرا برای محیطهای فوق اسیدی، گالوانیزه گرم تنها گزینه عاقلانه است؟
یکی از اشتباهات رایج در فاز خرید تجهیزات، جایگزینی سینی کابل گالوانیزه گرم با ورقهای گالوانیزه فابریک (سرد) به دلیل قیمت پایینتر است. اما بیایید به اعداد نگاه کنیم: ورق گالوانیزه سرد حدود ۱۰ تا ۱۵ میکرون پوشش دارد، در حالی که در گالوانیزه گرم عمقی، این ضخامت به بیش از ۶۰ و گاهی تا ۸۰ میکرون میرسد.
در یک محیط اسیدی با غلظت متوسط، نرخ خوردگی روی ممکن است سالانه ۲ تا ۵ میکرون باشد. این یعنی سینی کابل سرد در کمتر از ۳ سال به مرحله زنگ قرمز میرسد، اما سینی گالوانیزه گرم تابان پارس میتواند تا ۲۰ سال بدون مشکل به کار خود ادامه دهد.
برتری متالورژیکی گالوانیزه گرم
در فرآیند غوطهوری گرم، یک پیوند شیمیایی بین آهن و روی ایجاد میشود که شامل چندین لایه ترکیبی (آلیاژ آهن-روی) است. این لایهها حتی از خودِ فولاد هم سختتر هستند.
بنابراین اگر در حین کابلکشی، ابزاری روی سینی بیفتد و خراش ایجاد کند، این لایههای زیرین اجازه پیشروی زنگزدگی را نمیدهند. این همان خاصیت حفاظت کاتدیک است که در محیطهای صنعتی حکم کیمیا را دارد.
جزئیات حیاتی در چکلیست پیچ و مهرهها و متعلقات نصب
یک زنجیر، تنها به اندازه ضعیفترین حلقه خود قوی است. سینی کابل شما ممکن است از بهترین استیل ۳۱۶ باشد، اما اگر از پیچ و مهره گالوانیزه معمولی برای بستن آنها استفاده کنید، فاجعه در راه است.
-
خوردگی گالوانیک را جدی بگیرید: وقتی دو فلز ناهمسان (مثلاً سینی استیل و پیچ آهنی) در حضور رطوبت اسیدی در تماس باشند، فلز ضعیفتر (آهن) با سرعتی باورنکردنی خورده میشود.
-
انتخاب گرید مناسب: در محیطهای پتروشیمی، حتماً از پیچ و مهره Stainless Steel 316 استفاده کنید. اگر بودجه محدود است، حداقل از پیچهای گالوانیزه گرم سنگین استفاده نمایید.
-
بررسی لرزش و شلشدگی: در نزدیکی کمپرسورها و پمپهای بزرگ، لرزش دائمی باعث شل شدن مهرهها میشود. در محیطهای اسیدی، وقتی یک اتصال شل شود، اسید به رزوه پیچ نفوذ کرده و باعث قفل شدن یا بریدن پیچ تحت فشار وزن کابلها میشود.
جدول مقایسه فنی طول عمر متریال در محیطهای مختلف صنعتی
برای تصمیمگیری دقیقتر مدیران پروژه، این جدول بر اساس دادههای استخراج شده از استانداردهای ASTM تدوین شده است:
| نوع متریال / پوشش | مقاومت در برابر کلرید و اسید | مقاومت در برابر رطوبت ساحلی | عمر تخمینی در پتروشیمی | کاربرد پیشنهادی |
| گالوانیزه سرد (Pre-Galv) | بسیار ضعیف | ضعیف | زیر ۲ سال | سولههای خشک و مسکونی |
| گالوانیزه گرم (Hot-Dip) | خوب | عالی | ۱۰ تا ۲۰ سال | فضای باز صنعتی و نیروگاه |
| استیل ۳۰۴ (SS304) | متوسط (حساس به کلر) | عالی | ۱۵ تا ۲۵ سال | صنایع غذایی و بهداشتی |
| استیل ۳۱۶ (SS316) | فوقالعاده | بینظیر | بیش از ۴۰ سال | سکوهای نفتی و محیطهای اسیدی |
چکلیست نهایی بازرسی و نگهداری (مخصوص تکنسینهای فنی)
این لیست را میتوانید به عنوان دستورالعمل اجرایی در واحد نگهداری و تعمیرات استفاده کنید:
-
بازرسی چشمی بدنه سینی: بررسی نقاط جوشکاری و خمها (چون معمولاً پوشش در این نقاط نازکتر است).
-
تست اتصال ارت : خوردگی در محل اتصال کابل ارت به سینی میتواند مقاومت الکتریکی را بالا برده و در زمان خطا، باعث برقدار شدن کل سازه شود.
-
بررسی ساپورتها و رادها: اطمینان حاصل کنید که آویزها دچار خمیدگی یا خوردگی شدید نشده باشند.
-
تخلیه رسوبات اسیدی: در صورتی که گرد و غبار مواد شیمیایی روی سینیها نشسته باشد، با ترکیب رطوبت به اسید غلیظ تبدیل میشود. نظافت دورهای با فشار هوا یا آب شیرین (در صورت امکان) ضروری است.
-
بررسی پوشش درب سینی: دربها معمولاً به دلیل ضخامت کمتر، زودتر از خودِ سینی دچار تابخوردگی و خوردگی میشوند.
سخن پایانی و جمعبندی
نگهداری از سینی کابل در محیطهای خورنده، یک فعالیت هزینهبر نیست؛ بلکه یک سرمایهگذاری برای تداوم تولید است. با تشخیص سریع تفاوت بین اکسیدهای سطحی و خوردگی عمیق فولاد، و همچنین پافشاری بر استفاده از متریالهای استانداردی نظیر گالوانیزه گرم عمقی یا استیل ۳۱۶، میتوانید ریسک توقفهای ناگهانی را به صفر برسانید.
تابان پارس به عنوان مشاور شما در تامین تجهیزات، همواره توصیه میکند که کیفیت پیچ و مهرهها را به اندازه کیفیت خودِ سینی کابل جدی بگیرید.
سوالات متداول
آیا میتوان سینی کابل زنگزده را با رنگ اپوکسی ترمیم کرد؟
بله، اما با شرط! ابتدا باید تمام زنگزدگیها با برس سیمی یا سندبلاست به طور کامل حذف شوند. سپس از زینک ریچ اپوکسی به عنوان آستری استفاده کنید. توجه داشته باشید که این روش یک راهکار موقت است و هرگز جایگزین گالوانیزه گرم فابریک نمیشود.
برای محیطهایی که بخارات اسید سولفوریک دارند، چه متریالی پیشنهاد میشود؟
در چنین محیطهای فوق خورندهای، حتی گالوانیزه گرم هم ممکن است عمر کوتاهی داشته باشد. بهترین گزینه استفاده از استیل ۳۱۶L یا در موارد خاص، سینی کابلهای FRP (فایبرگلاس مقاوم در برابر اسید) است که تابان پارس میتواند در این زمینه مشاورههای تخصصی ارائه دهد.
ضخامت استاندارد گالوانیزه گرم برای سینی کابل چقدر باید باشد؟
طبق استاندارد ASTM A123، برای ورقهایی با ضخامت ۱.۵ تا ۳ میلیمتر که در سینی کابل استفاده میشوند، میانگین ضخامت روی باید بین ۶۰ تا ۷۰ میکرون باشد. کمتر از این مقدار، عمر سازه در محیطهای صنعتی به شدت کاهش مییابد.
